Backrub, bugün Google olarak bildiğimiz arama motorunun ilk adıdır. Larry Page ve Sergey Brin bu sistemi 1996'da Stanford Üniversitesi'nde geliştirdi. Ad, sistemin çalışma biçiminden geliyordu: sayfaları sıralarken onlara verilen geri bağlantılara, yani İngilizce karşılığıyla back links'e bakıyordu.

Bu yazıda adın nereden geldiğini, sistemin ne yaptığını ve bugün hâlâ konuştuğumuz backlink kavramının neden tam olarak orada doğduğunu anlatıyoruz.

Ad nereden geliyor?

Backrub, İngilizcede "sırt masajı" anlamına gelir ve ilk bakışta bir arama motoru için tuhaf bir seçim gibi görünür. Ama isim bir espriden değil, teknik bir tercihten doğdu: sistem, bir sayfanın değerini o sayfanın kendi içeriğinden değil, ona işaret eden bağlantılardan çıkarıyordu.

Proje Stanford'da backrub.stanford.edu adresinde çalışıyordu ve Larry Page'in araştırma çalışmasının bir parçasıydı. Page o dönemde üniversitenin Stanford Digital Library Project adlı çalışmasının içindeydi; amaç, dijital bilgiyi düzenlemenin yollarını aramaktı.

O dönemde arama nasıl çalışıyordu?

Backrub'ı anlamak için 1996'nın arama motorlarını hatırlamak gerekir. O yıllarda sıralama büyük ölçüde sayfanın kendi metnine bakılarak yapılıyordu: aranan kelime sayfada kaç kez geçiyor, başlıkta var mı, meta etiketlerinde yazılı mı.

Bu yaklaşımın açık bir zaafı vardı. Bir sayfa kendisi hakkında istediğini söyleyebilirdi. Aynı kelimeyi yüzlerce kez tekrarlamak ya da meta etiketlerini alakasız kelimelerle doldurmak, o sayfayı üst sıraya taşımaya yetiyordu. Sıralama, sayfanın kendi iddiasına dayanıyordu ve bu iddiayı doğrulayan bir mekanizma yoktu.

Backrub'ın getirdiği fikir

Backrub bu soruyu tersten sordu: bir sayfanın değerini, o sayfa hakkında başkalarının ne yaptığına bakarak ölçebilir miyiz?

Bir bağlantı, onu veren kişinin küçük bir onayıdır. Birisi kendi sayfasından size bağlantı veriyorsa, okurunu size göndermeye razı demektir. Web'deki bağlantıların tamamı bu yüzden dev bir referans ağı gibi okunabilir.

Page ve Brin tam olarak bunu yaptı: web'i sayfalardan ve aralarındaki bağlantılardan oluşan devasa bir graf olarak ele aldılar. Bu bakış açısı, sonradan PageRank adıyla anılacak sıralama algoritmasının çıkış noktası oldu.

Fikrin inceliği şurada: bütün bağlantılar eşit sayılmaz. Zaten çok sayıda güvenilir sayfadan bağlantı almış bir sayfanın verdiği bağlantı, kimsenin tanımadığı bir sayfanın verdiği bağlantıdan daha ağır basar. Değer ağ boyunca akar. Bugün "otorite" dediğimiz kavramın kökeni budur.

Neden adı Google oldu?

Sistem hızla gelişti ve 1997'nin eylül ayında Page ile ofis arkadaşları yeni bir ad üzerine çalıştı. Seçilen ad googol kelimesinden esinlendi: matematikte 1 sayısının ardından 100 sıfır gelen, yani 10 üzeri 100 büyüklüğündeki sayı.

Seçim, kurucuların kendilerine koyduğu hedefi iyi anlatıyordu: dünyadaki bilgiyi düzenlemek ve erişilebilir kılmak. Düzenlenecek yığının büyüklüğüne yapılmış bir göndermeydi.

Backrub'dan bugüne ne kaldı?

Aradan geçen onlarca yılda arama motorları tanınmayacak kadar karmaşıklaştı. Yüzlerce sinyal, makine öğrenmesi katmanları, arama niyetini anlamaya çalışan dil modelleri devreye girdi. Ama Backrub'ın kurduğu temel mantık ayakta:

  • Bir sayfanın değeri, kendi iddiasıyla değil, başkalarının onu nasıl gördüğüyle ölçülür.
  • Bütün referanslar eşit ağırlıkta değildir; kaynağın kendisi de değerlendirmeye girer.
  • Sayı değil nitelik belirleyicidir; alakasız yerlerden gelen yüzlerce bağlantı, konusunda yetkin tek bir kaynaktan gelen bağlantının yerini tutmaz.

Bugün site dışı SEO dediğimiz alanın tamamı bu fikrin üzerine kuruludur. Backlink çalışmasının neden hâlâ SEO'nun merkezinde durduğunu merak ediyorsanız, cevap 1996'daki o tercihte yatıyor.

Arama motorlarının o günden bugüne nasıl evrildiğini SEO tarihçesi yazımızda dönem dönem anlattık.

Kısaca

Backrub, Google'ın 1996'daki ilk adıdır ve adını sayfalara verilen geri bağlantıları çözümlemesinden alır. Bu yaklaşım, sıralamayı sayfanın kendi metninden alıp web'in referans ağına taşıdı ve PageRank'in temelini attı. Ad 1997'de googol kelimesinden esinlenerek Google oldu, ama arkasındaki fikir hiç değişmedi.